0

CBD 101

Wszystko, co warto wiedzieć o kannabidiolu: od tego, jak działa w organizmie, przez wybór odpowiedniego produktu i dawki, po zrozumienie dostępnych badań.

ABC CBD

1. Czym jest CBD?

CBD, czyli kannabidiol, to naturalny związek występujący w roślinie Cannabis sativa. To najliczniej występujący nieodurzający kannabinoid w konopiach i zarazem najlepiej przebadany. W przeciwieństwie do THC (tetrahydrokannabinolu) CBD nie wywołuje „haju” i nie wiąże się z ryzykiem uzależnienia czy nadużywania.

Po raz pierwszy CBD wyizolowano w 1940 roku, a jego pełną strukturę chemiczną ustalił w 1963 roku izraelski chemik Raphael Mechoulam, który z czasem stał się jedną z kluczowych postaci w nauce o kannabinoidach. Przez dekady pozostawało głównie naukową ciekawostką. Dopiero odkrycie układu endokannabinoidowego na początku lat 90. XX wieku pozwoliło naukowcom zrozumieć, dlaczego CBD i inne kannabinoidy wywierają na organizm człowieka tak szeroki wpływ.

Dziś CBD to jeden z najczęściej omawianych i komercyjnie najważniejszych związków w globalnej branży wellness. Dostępny jest w dziesiątkach formatów, od olejków i koncentratów po produkty do stosowania miejscowego i do jedzenia, a liczba badań naukowych analizujących jego potencjał terapeutyczny rośnie z roku na rok.

Kilka najważniejszych faktów, które warto poznać na wstępie:

  • CBD pozyskuje się przede wszystkim z konopi, czyli odmiany Cannabis sativa o niskiej zawartości THC.
  • CBD jest niepsychoaktywne: przy typowych dawkach nie wywołuje efektu odurzenia
  • CBD jest legalne w całej UE, jeśli pochodzi z zatwierdzonych odmian konopi i spełnia wymogi rozporządzenia o nowej żywności
  • CBD ma jedno zatwierdzone przez FDA zastosowanie farmaceutyczne (lek na padaczkę, Epidiolex) oraz jest przedmiotem wielu wciąż trwających badań klinicznych
  • Olejek CBD to nie to samo co olej konopny, który nie zawiera istotnych ilości kannabinoidów

2. Jak CBD działa w organizmie?

Działanie CBD w organizmie jest bardziej złożone i pośrednie niż działanie THC. O ile THC łączy się bezpośrednio i silnie z receptorami CB1 w mózgu, wywołując odurzenie, o tyle CBD działa zupełnie inaczej. Wywiera swój wpływ za pośrednictwem wielu różnych celów receptorowych i mechanizmów pośrednich, co po części tłumaczy, dlaczego ma tak szerokie spektrum potencjalnych zastosowań.

Pośrednia modulacja układu endokannabinoidowego

CBD hamuje działanie enzymu FAAH (hydrolazy amidów kwasów tłuszczowych), odpowiedzialnego za rozkład anandamidu, endokannabinoidu wytwarzanego przez organizm. Spowalniając ten rozkład, CBD skutecznie podnosi poziom anandamidu w organizmie. Anandamid odgrywa rolę w regulacji nastroju, przekazywaniu sygnału bólowego i pamięci, dlatego właśnie wpływ CBD na ten szlak budzi szczególne zainteresowanie badaczy zajmujących się lękiem i bólem.

Aktywacja receptora TRPV1

CBD jest znanym agonistą kanału TRPV1 (waniloidowego receptora przejściowego potencjału typu 1), zaangażowanego w przekazywanie sygnału bólowego, stany zapalne i regulację temperatury ciała. Ten sam receptor aktywuje kapsaicyna, związek odpowiedzialny za piekący smak chilli, a jego pobudzenie przez CBD uznaje się za jeden z mechanizmów odpowiadających za przeciwbólowe i przeciwzapalne działanie CBD.

Aktywność wobec receptora serotoninowego

CBD aktywuje receptor serotoninowy 5-HT1A, będący jednym z głównych celów działania konwencjonalnych leków przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych. Uważa się, że ta interakcja odpowiada przynajmniej za część obserwowanego wpływu CBD na lęk i nastrój. Receptor 5-HT1A uczestniczy w regulacji reakcji emocjonalnych, snu i wrażliwości na stres.

Negatywna modulacja allosteryczna receptora CB1

Choć CBD nie łączy się bezpośrednio z receptorami CB1 tak jak THC, działa na nie jako negatywny modulator allosteryczny, co oznacza, że zmienia kształt receptora w sposób osłabiający jego reakcję na inne cząsteczki, w tym na THC. Dlatego w niektórych sytuacjach CBD może osłabiać psychoaktywne działanie THC, a produkty pełnospektralne zawierające oba te związki zachowują się inaczej niż samo czyste THC.

Dlaczego CBD nie odurza?

Psychoaktywne działanie THC wynika z jego bezpośredniego, silnego wiązania się z receptorami CB1 w mózgu, które zaburza prawidłową sygnalizację nerwową w obszarach odpowiedzialnych za percepcję, pamięć i nastrój. CBD ma bardzo niskie powinowactwo do receptorów CB1 i nie wywołuje tego efektu. Przy typowych dawkach stosowanych w produktach konsumenckich CBD nie powoduje odurzenia, nie zaburza koordynacji ani pamięci i nie zmienia percepcji.

3. Rodzaje produktów CBD

CBD dostępne jest dziś w tak wielu formatach jak niewiele innych suplementów. Każdy z nich charakteryzuje się innym czasem działania, czasem wystąpienia efektu i biodostępnością, co ma znaczenie zarówno dla odczuwanych efektów, jak i dla tego, jak skutecznie organizm wykorzystuje przyjęty produkt.

Olejki

Olejek CBD to najpopularniejszy i chyba najbardziej uniwersalny format. Składa się z ekstraktu CBD rozpuszczonego w oleju nośnikowym, zwykle oleju konopnym, oleju MCT lub oliwie z oliwek. Olejki przyjmuje się podjęzykowo (pod język), co zapewnia szybsze wchłanianie, lub dodaje do jedzenia i napojów, co spowalnia i rozkłada w czasie ich przyswajanie. Umożliwiają elastyczne dawkowanie i są dostępne w wielu różnych stężeniach. Przy stosowaniu podjęzykowym efekt pojawia się zwykle po 15 do 45 minutach.

Koncentraty

Silnie skoncentrowane formy ekstraktu CBD, takie jak pasta CBD, dostarczają większej ilości kannabinoidów w mniejszej objętości niż standardowe olejki. Wybierają je często osoby potrzebujące wyższych dawek, chcące sięgnąć po produkt z całej rośliny przy minimalnym przetworzeniu, lub takie, które wolą całkowicie uniknąć olejów nośnikowych. Koncentraty CBD trzyma się zwykle pod językiem, aby umożliwić wchłanianie podjęzykowe, lub miesza z jedzeniem.

Produkty do stosowania miejscowego

Produkty CBD do stosowania miejscowego, takie jak balsam CBD, nakłada się bezpośrednio na skórę i mają działać lokalnie, a nie ogólnoustrojowo. Przy normalnym stosowaniu nie wprowadzają do krwiobiegu istotnych ilości CBD, dlatego nie mają znaczenia dla efektów ogólnoustrojowych, takich jak wpływ na nastrój czy sen. Ich głównym zastosowaniem jest łagodzenie miejscowego dyskomfortu lub problemów skórnych.

Produkty do jedzenia

Żelki CBD, kapsułki, tabletki żelowe, czekoladki, napoje i inne produkty spożywcze cieszą się popularnością dzięki wygodzie stosowania i przyjemnemu smakowi. Przechodzą przez układ trawienny, co oznacza wolniejszy początek działania i niższą biodostępność niż w przypadku form podjęzykowych. Wchłanianie CBD z produktów spożywczych znacząco się poprawia, gdy przyjmuje się je razem z tłustym posiłkiem, ponieważ CBD rozpuszcza się w tłuszczach.

Izolaty

Kryształy CBD to czysty kannabidiol w formie proszku lub kryształków, bez żadnych innych związków roślinnych. Są pozbawione smaku i zapachu, dzięki czemu można je dodawać do jedzenia, napojów czy olejów nośnikowych, tworząc własne produkty. Sprawdzają się szczególnie u osób, które chcą mieć pełną kontrolę nad dawką lub muszą całkowicie unikać THC.

Kwiaty

Kwiaty CBD to surowe, suszone kwiatostany Cannabis sativa L., zawierające pełne, naturalne spektrum kannabinoidów, terpenów i innych związków roślinnych dokładnie w takiej postaci, w jakiej występują w roślinie. Podczas waporyzacji lub palenia kannabinoidy wchłaniane są przez płuca bezpośrednio do krwiobiegu, z pominięciem metabolizmu wątrobowego pierwszego przejścia. Dzięki temu inhalacja zapewnia najwyższą biodostępność spośród wszystkich metod przyjmowania CBD i najszybszy początek działania, często już w ciągu kilku minut.

CBD dla zwierząt

Zwierzęta również mają układ endokannabinoidowy i reagują na kannabinoidy w sposób ogólnie podobny do ludzi. THC jest jednak toksyczne dla wielu zwierząt, w tym psów i kotów, nawet w dawkach uznawanych za niskie u ludzi. Z tego powodu zdecydowanie zaleca się produkty szerokospektralne lub izolaty, w których THC jest niewykrywalne. Olejek CBD dla zwierząt jest specjalnie formułowany z myślą o fizjologii zwierząt i testowany pod kątem niewykrywalnego poziomu THC. Przed podaniem CBD zwierzęciu należy zawsze skonsultować się z weterynarzem.

4. Rodzaje ekstraktów CBD

Poza formatem produktu, na to, co tak naprawdę przyjmujemy, istotny wpływ ma również rodzaj zastosowanego ekstraktu CBD. Wyróżnia się trzy główne kategorie.

Pełne spektrum

Ekstrakty pełnospektralne zawierają pełny zakres kannabinoidów, terpenów i innych związków roślinnych obecnych w konopiach, w tym śladowe ilości THC. Zaletą pełnego spektrum jest zachowanie chemicznej złożoności rośliny, co umożliwia potencjalne synergiczne oddziaływanie między związkami (efekt entourage). U większości osób śladowa zawartość THC nie wywołuje efektu psychoaktywnego, jest to jednak kwestia, o której warto pamiętać, jeśli podlega się testom na obecność narkotyków.

Szerokie spektrum

Ekstrakty szerokospektralne zachowują szeroki zakres kannabinoidów i terpenów, podobnie jak produkty pełnospektralne, ale przechodzą dodatkowy proces przetwarzania, który usuwa THC do poziomu niewykrywalnego. To praktyczny wybór dla osób, które chcą czerpać potencjalne korzyści z wielu związków roślinnych, nie narażając się przy tym na kontakt z THC.

Izolat

Izolat to oczyszczone CBD w najbardziej skoncentrowanej formie, zwykle o czystości 99% lub wyższej, bez żadnych innych związków roślinnych. Jest pozbawiony smaku i zapachu, dzięki czemu łatwo dodać go do innych produktów, i dobrze sprawdza się u osób wrażliwych na terpeny czy drugorzędne kannabinoidy. To także najprostszy wybór dla tych, którzy chcą precyzyjnie wiedzieć, ile CBD przyjmują, lub muszą mieć całkowitą pewność, że produkt nie zawiera THC.

Pełne spektrum Szerokie spektrum Izolat
CBD Tak Tak Tak
Inne kannabinoidy Tak Tak (bez THC) Nie
Terpeny Tak Tak (zwykle) Nie
THC Ilości śladowe (do 0,2%) Niewykrywalne Brak
Ryzyko wykrycia w teście na obecność narkotyków Niskie, ale możliwe Bardzo niskie Minimalne
Najlepsze dla Korzyści z całej rośliny Osób wrażliwych na THC Precyzyjnego dawkowania

5. Jak przyjmować CBD?

Biodostępność to odsetek substancji, który faktycznie trafia do krwiobiegu i staje się dostępny dla organizmu. W przypadku CBD biodostępność bardzo różni się w zależności od sposobu przyjmowania, co tłumaczy, dlaczego ta sama dawka w miligramach może działać zupełnie inaczej w zależności od formy produktu.

Podanie podjęzykowe

Przetrzymanie olejku CBD pod językiem przez 60 do 90 sekund umożliwia wchłanianie bezpośrednio przez błony śluzowe do krwiobiegu, częściowo z pominięciem wątrobowego metabolizmu pierwszego przejścia. Ta metoda zapewnia szybszy początek działania niż połknięcie (zwykle 15 do 45 minut) oraz wyższą biodostępność niż samo spożycie doustne. Jest to najczęściej stosowana metoda w przypadku olejków i nalewek oraz jedno z najlepszych rozwiązań łączących szybkość, skuteczność i wygodę.

Przyjmowanie doustne

Gdy CBD zostaje połknięte, przechodzi przez układ trawienny i wątrobę, zanim trafi do krwiobiegu. Metabolizm pierwszego przejścia w wątrobie znacząco zmniejsza ilość CBD, która ostatecznie dociera do krwi. Badania opublikowane w British Journal of Clinical Pharmacology wskazują, że biodostępność doustna wynosi około 5 do 13%, choć znacząco się poprawia, gdy CBD przyjmowane jest z posiłkiem bogatym w tłuszcze, ponieważ CBD jest lipofilne, czyli rozpuszczalne w tłuszczach. Efekt po połknięciu CBD pojawia się zwykle po 45 do 90 minutach, ale może utrzymywać się dłużej niż przy szybciej działających metodach.

Inhalacja

Wdychane CBD całkowicie omija metabolizm pierwszego przejścia, trafiając do krwiobiegu bezpośrednio przez płuca. Dzięki temu zapewnia najwyższą biodostępność spośród wszystkich popularnych metod przyjmowania oraz niemal natychmiastowy początek działania. Inhalacja wiąże się jednak z ryzykiem dla układu oddechowego, którego nie ma przy innych metodach, i nie jest zalecana osobom z jakimikolwiek schorzeniami układu oddechowego.

Stosowanie miejscowe

Produkty do stosowania miejscowego działają lokalnie na skórę i leżące pod nią tkanki. Nie zostały zaprojektowane, aby wprowadzać istotne ilości CBD do krążenia ogólnoustrojowego, dlatego nie należy traktować ich jako odpowiednika dawkowania doustnego czy podjęzykowego w żadnym zastosowaniu wykraczającym poza efekty na poziomie skóry.

Praktyczne wskazówki dla poszczególnych metod

  • Podjęzykowo: przed połknięciem przetrzymaj produkt pod językiem przez co najmniej 60 sekund. Przez 15 minut przed i po nie jedz ani nie pij.
  • Doustnie: przyjmuj razem z posiłkiem zawierającym zdrowe tłuszcze (awokado, oliwa z oliwek, orzechy), co znacząco poprawia wchłanianie.
  • Miejscowo: nakładaj na czystą, suchą skórę i delikatnie wmasuj, aby ułatwić wchłanianie. Na wybrane miejsca stosuj hojną ilość produktu.

6. Dawkowanie CBD

Nie istnieje jedna, uniwersalna dawka CBD odpowiednia dla wszystkich w kontekście wellness. Właściwa ilość różni się znacząco w zależności od osoby, masy ciała, metabolizmu, rodzaju produktu i jego biodostępności, indywidualnej wrażliwości oraz celu stosowania. Oznacza to, że jedynym pewnym sposobem na znalezienie odpowiedniej dla siebie dawki jest stopniowe, samodzielne dostosowywanie jej metodą prób.

Zasada: zacznij od małej dawki i zwiększaj powoli

Większość lekarzy i badaczy zajmujących się CBD zaleca rozpoczęcie od niskiej dawki i stopniowe jej zwiększanie w ciągu kolejnych dni lub tygodni, aż do znalezienia ilości, która działa najlepiej. Typowym punktem wyjścia dla dorosłych, którzy dopiero zaczynają przygodę z CBD, jest 10 do 20 mg dziennie. Niektórym osobom to wystarcza, inne potrzebują 50 mg lub więcej. W badaniach klinicznych stosowano dawki od zaledwie 5 mg aż do kilkuset miligramów dziennie, w zależności od badanego schorzenia.

Czynniki wpływające na optymalną dawkę

  • Masa ciała: wyższa masa ciała zwykle wiąże się z potrzebą stosowania wyższych dawek, choć nie jest to sztywna reguła.
  • Metabolizm: indywidualne różnice w tempie, w jakim wątroba przetwarza CBD, wpływają zarówno na intensywność, jak i czas trwania efektów.
  • Rodzaj produktu: ta sama dawka przyjęta podjęzykowo dostarczy do krwiobiegu więcej CBD niż przyjęta doustnie, ze względu na różnice w biodostępności.
  • Cel stosowania: osoby sięgające po CBD w ramach codziennej troski o dobre samopoczucie zwykle stosują niższe dawki niż te, które robią to w związku z konkretnymi, ostrymi dolegliwościami.
  • Tolerancja: część osób zauważa, że po kilku tygodniach regularnego stosowania efekty stają się bardziej stałe i przewidywalne.

Praktyczny sposób na dobranie dawki

Przez pierwszy tydzień przyjmuj 10 do 15 mg raz lub dwa razy dziennie. Po siedmiu dniach oceń, jak się czujesz. Jeśli nie zauważasz żadnego efektu, zwiększ dawkę o 5 do 10 mg. Powtarzaj ten proces co tydzień, aż znajdziesz skuteczną dla siebie ilość lub dawkę, przy której czujesz się komfortowo. Warto prowadzić prosty dziennik z dawką, godziną przyjęcia i wszelkimi obserwacjami, dzięki temu cały proces staje się dużo bardziej czytelny.

Jak prawidłowo czytać etykietę

Jednym z najczęstszych źródeł nieporozumień jest błędne odczytanie etykiety produktu CBD. Zawsze sprawdzaj całkowitą zawartość CBD w miligramach (mg) dla całej butelki i przelicz to na dawkę przypadającą na jedną porcję. W razie wątpliwości sprawdź certyfikat analizy.

7. Co mówią badania?

W ciągu ostatniej dekady liczba publikacji naukowych dotyczących CBD ogromnie wzrosła. Warto jednak podchodzić do tych dowodów z rozeznaniem: w niektórych obszarach dysponujemy solidnymi danymi z dobrze kontrolowanych badań klinicznych, w innych wciąż mowa jedynie o badaniach przedklinicznych lub niewielkich badaniach pilotażowych. To rozróżnienie ma duże znaczenie.

Padaczka

Najsolidniejsze i najlepiej udokumentowane dowody na działanie CBD w jakimkolwiek kontekście medycznym dotyczą leczenia konkretnych zespołów padaczkowych. Przełomowe badanie kliniczne III fazy z 2017 roku, przeprowadzone przez zespół Devinsky’ego i opublikowane w New England Journal of Medicine, wykazało, że oczyszczone CBD (Epidiolex) istotnie zmniejszało częstość napadów u pacjentów z zespołem Dravet w porównaniu z placebo. Kolejne badania potwierdziły podobną skuteczność w zespole Lennoxa-Gastauta. Na podstawie tych badań Epidiolex uzyskał zgodę FDA w 2018 roku oraz EMA w Unii Europejskiej. To najbardziej jednoznaczny i rzetelny dowód na to, że związek kannabinoidowy może pełnić funkcję leku.

Lęk

Lęk to jeden z najczęściej wymienianych powodów sięgania po CBD, a badania w tym obszarze dają pewne podstawy do takiego stosowania, choć większość z nich jest wciąż stosunkowo niewielka lub dotyczy konkretnych sytuacji wywołujących lęk, a nie uogólnionego zaburzenia lękowego w codziennym życiu. Seria przypadków z 2019 roku, opracowana przez zespół Shannon i opublikowana w The Permanente Journal, objęła 103 dorosłych stosujących CBD jako uzupełnienie standardowej opieki i wykazała, że 79% z nich zgłosiło obniżenie poziomu lęku już w pierwszym miesiącu. Autorzy słusznie zaznaczają otwarty, nierandomizowany charakter badania i wskazują na potrzebę dalszych badań kontrolowanych.

Kilka mniejszych, kontrolowanych badań wykazało obniżenie reakcji lękowych podczas zadań takich jak wystąpienia publiczne. Badania nad mechanizmem działania CBD, zwłaszcza jego wpływem na receptor serotoninowy 5-HT1A, dostarczają wiarygodnego biologicznego wyjaśnienia tych obserwacji.

Sen

Sen i lęk są ze sobą ściśle powiązane, dlatego trudno oddzielić wpływ CBD na sen od jego wpływu na lęk. Większość badań wykazujących poprawę snu pod wpływem CBD dotyczyła grup, w których problemy ze snem wynikały wtórnie z lęku lub bólu. Dowody na to, że CBD bezpośrednio poprawia sen u osób poza tym zdrowych, bez innych zaburzeń snu, są znacznie słabsze. Niemniej wpływ CBD na sygnalizację GABA, regulację kortyzolu i układ serotoninowy stanowi wiarygodne wyjaśnienie potencjalnych korzyści dla snu.

Ból i stany zapalne

Preparat złożony Sativex (CBD i THC w stosunku 1:1) wykazał w badaniach kontrolowanych skuteczność w bólu neuropatycznym oraz spastyczności związanej ze stwardnieniem rozsianym i jest zatwierdzony do stosowania w tych wskazaniach w wielu krajach europejskich. Jeśli chodzi o samo CBD, dowody przedkliniczne na jego przeciwzapalne i przeciwbólowe działanie są obszerne. Dane z badań klinicznych z udziałem ludzi dotyczące wyłącznie CBD w kontekście bólu wciąż przybywają, choć są bardziej niejednoznaczne. Agonizm CBD wobec receptora TRPV1 oraz pośrednie podnoszenie poziomu anandamidu dostarczają wiarygodnych mechanizmów wyjaśniających jego wpływ na odczuwanie bólu.

Neuroprotekcja

CBD wykazało działanie neuroprotekcyjne w hodowlach komórkowych i modelach zwierzęcych związanych z chorobą Alzheimera, chorobą Parkinsona oraz urazowym uszkodzeniem mózgu. To naukowo interesujące wyniki, jednak badania kliniczne z udziałem ludzi w tych obszarach są dopiero na wczesnym etapie. Na podstawie obecnych dowodów byłoby przedwczesne twierdzić, że CBD zapobiega chorobom neurodegeneracyjnym czy je leczy.

Uzależnienia

Randomizowane badanie kontrolowane placebo z 2019 roku, przeprowadzone przez zespół Hurd i opublikowane w The American Journal of Psychiatry, wykazało, że CBD istotnie zmniejszało głód sytuacyjny i poziom lęku u osób utrzymujących abstynencję po uzależnieniu od heroiny, a także obniżało fizjologiczne wskaźniki stresu. To jeden z najbardziej obiecujących wczesnych wyników w badaniach nad kannabinoidami, choć pochodzi z pojedynczego badania, dlatego zanim będzie można mówić o jakimkolwiek zastosowaniu klinicznym, potrzebne są dalsze badania.

Schorzenia skóry

CBD stosowane miejscowo i doustnie wykazało w badaniach przedklinicznych działanie przeciwzapalne istotne w kontekście trądziku i łuszczycy, a obecnie trwa kilka badań klinicznych ukierunkowanych na dermatologię. Szczególne zainteresowanie w przypadku skóry trądzikowej budzi zaobserwowane w warunkach laboratoryjnych sebostatyczne (zmniejszające wydzielanie sebum) działanie CBD na ludzkie sebocyty.

Ważna informacja: Zgodnie z przepisami unijnymi suplementy diety zawierające CBD nie mogą formułować twierdzeń medycznych. Żadna informacja w tej sekcji nie stanowi porady medycznej ani twierdzenia, że CBD leczy, zapobiega lub uzdrawia jakiekolwiek schorzenie. Opisane badania mają na celu jedynie rzetelne przedstawienie aktualnego stanu wiedzy naukowej. W kwestiach zdrowotnych zawsze należy skonsultować się z wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia.

8. Bezpieczeństwo CBD i skutki uboczne

Raport WHO z krytycznym przeglądem CBD z 2018 roku stwierdził, że substancja ta jest ogólnie dobrze tolerowana, nie wykazuje cech wskazujących na potencjał uzależniający czy nadużywanie i nie stanowi istotnego zagrożenia dla zdrowia publicznego. Ten formalny przegląd, przeprowadzony przez wiodący na świecie autorytet w dziedzinie zdrowia publicznego, pozostaje najbardziej wyczerpującą oceną bezpieczeństwa CBD do tej pory i stanowi podstawę decyzji regulacyjnych na całym świecie.

Znane skutki uboczne

Przy dawkach stosowanych w produktach konsumenckich (zwykle 10 do 75 mg dziennie) CBD jest dobrze tolerowane przez większość osób. Skutki uboczne najczęściej zgłaszane w badaniach klinicznych, głównie przy wyższych dawkach, obejmują:

  • Suchość w ustach (najczęstszy skutek uboczny, związany z wpływem CBD na receptory w gruczołach ślinowych)
  • Lekka senność lub zmęczenie (bardziej prawdopodobne przy wyższych dawkach lub w połączeniu z innymi substancjami o działaniu uspokajającym)
  • Zmiany apetytu (zgłaszano zarówno jego wzrost, jak i spadek)
  • Luźne stolce lub dolegliwości trawienne (zwłaszcza przy wysokich dawkach lub w przypadku niektórych olejów nośnikowych)
  • Przejściowe zmiany poziomu enzymów wątrobowych (obserwowane w badaniach klinicznych przy bardzo wysokich dawkach, istotne głównie na poziomie dawek farmaceutycznych)

Grupy szczególne

Ciąża i karmienie piersią: Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania CBD w czasie ciąży i karmienia piersią są niewystarczające. Zarówno WHO, jak i większość organów regulacyjnych odradzają stosowanie CBD w tym okresie, i tych zaleceń warto się trzymać.

Dzieci: Farmaceutyczne CBD (Epidiolex) podaje się dzieciom w leczeniu padaczki, wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza. Ogólnodostępna suplementacja CBD u dzieci poza nadzorem medycznym nie ma wystarczającego oparcia w dowodach na bezpieczeństwo i generalnie nie jest zalecana.

Osoby starsze: U osób starszych metabolizm CBD może przebiegać inaczej, a ryzyko skutków ubocznych, zwłaszcza senności i interakcji z lekami, może być wyższe. Wskazane jest rozpoczynanie od niższych dawek oraz konsultacja z lekarzem, zwłaszcza że w tej grupie wiekowej częściej stosuje się inne leki jednocześnie.

CBD a alkohol

Łączenie CBD z alkoholem może nasilać uspokajające działanie obu tych substancji. Umiarkowane, towarzyskie spożycie alkoholu w połączeniu z niską dawką CBD raczej nie powinno stanowić poważnego zagrożenia dla większości osób, natomiast wysoka dawka CBD w połączeniu ze znaczną ilością alkoholu nie jest wskazana, a sama interakcja nie została jeszcze szeroko przebadana u ludzi.

9. CBD a interakcje z lekami

To prawdopodobnie najważniejszy w praktyce temat bezpieczeństwa dla każdego, kto rozważa stosowanie CBD, a jednocześnie przyjmuje leki na receptę. CBD jest metabolizowane przez rodzinę enzymów wątrobowych zwanych układem cytochromu P450 (CYP450), a jednocześnie hamuje ich działanie. Układ ten odpowiada za przetwarzanie bardzo dużej części powszechnie przepisywanych leków, co oznacza, że CBD może zmieniać sposób, w jaki te leki działają w organizmie.

Jak działa ta interakcja?

Gdy CBD hamuje działanie enzymów CYP450 (zwłaszcza CYP3A4, CYP2C9 i CYP2C19), spowalnia rozkład innych leków, których metabolizm zależy od tych samych enzymów. Oznacza to, że leki te pozostają we krwi w wyższym stężeniu i dłużej, niż powinny. W zależności od leku może to zwiększać ryzyko skutków ubocznych lub prowadzić do toksyczności. W niektórych przypadkach może dojść do efektu odwrotnego, jeśli CBD przyspiesza (indukuje) działanie enzymu odpowiedzialnego za aktywację danego leku.

Kontrolowane badanie kliniczne przeprowadzone przez zespół Bansal (2023) i opublikowane w Clinical Pharmacology and Therapeutics wykazało, że wysokie dawki CBD istotnie hamowały aktywność CYP2C19 i CYP2C9 u zdrowych uczestników, prowadząc do znacznego wzrostu stężenia w osoczu leków przyjmowanych jednocześnie.

Grupy leków najbardziej narażone na interakcje

  • Leki przeciwzakrzepowe: warfaryna jest metabolizowana przez CYP2C9. Kilka opisów przypadków udokumentowało, że stosowanie CBD nasilało działanie przeciwzakrzepowe warfaryny, co wymagało zmniejszenia dawki, by utrzymać bezpieczny poziom INR. Ta interakcja jest istotna klinicznie i dobrze udokumentowana.
  • Leki przeciwpadaczkowe: wiadomo, że CBD podnosi poziom klobazamu i jego aktywnego metabolitu, interakcję tę zaobserwowano w badaniach nad Epidiolexem. Podobny wpływ może dotyczyć innych leków przeciwpadaczkowych metabolizowanych tymi samymi szlakami.
  • Leki immunosupresyjne: takie leki jak takrolimus czy cyklosporyna są metabolizowane przez CYP3A4; zahamowanie tego enzymu przez CBD może podnieść ich stężenie w osoczu.
  • Niektóre leki przeciwdepresyjne i przeciwlękowe: część leków z grupy SSRI oraz benzodiazepin dzieli szlaki metaboliczne, na które wpływa CBD.
  • Statyny i leki kardiologiczne: wiele statyn oraz część leków antyarytmicznych jest metabolizowanych przez CYP3A4.

Co warto zrobić?

Jeśli regularnie przyjmują Państwo leki na receptę, przed rozpoczęciem stosowania CBD warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Ma to szczególne znaczenie w przypadku leków przeciwzakrzepowych, przeciwpadaczkowych, immunosupresyjnych oraz wszystkich leków o wąskim indeksie terapeutycznym. Ryzyko interakcji jest realne, przewidywalne i możliwe do kontrolowania przy odpowiednim nadzorze medycznym. To nie powód, by całkowicie rezygnować z CBD, ale powód, by nie zaczynać stosowania bez konsultacji ze specjalistą.

10. Jak wybrać dobry jakościowo produkt CBD?

Rynek CBD nie jest jednolicie uregulowany, a jakość produktów znacząco różni się między markami. Wiedza, na co zwracać uwagę, pomaga uniknąć produktów słabej jakości i mieć pewność, że otrzymuje się to, za co się płaci. Więcej o podejściu Hempika do pozyskiwania surowców i jakości mogą Państwo przeczytać pod tym linkiem i dowiedzieć się, jak podchodzimy do każdego z tych elementów.

Niezależne badania laboratoryjne

Najważniejszym wskaźnikiem wiarygodności produktu CBD są niezależne badania laboratoryjne, których wyniki publikuje się w certyfikacie analizy (COA). Certyfikat taki powinien potwierdzać:

  • rzeczywistą zawartość CBD (w mg), zbliżoną do wartości podanej na etykiecie
  • zawartość THC, najlepiej poniżej 0,2% i potwierdzoną zgodność z przepisami
  • profil kannabinoidowy (w przypadku produktów pełno- i szerokospektralnych powinny być widoczne CBG, CBN i inne)
  • brak pozostałości rozpuszczalników po ekstrakcji
  • brak metali ciężkich (ołowiu, rtęci, kadmu, arsenu)
  • brak pestycydów i mikotoksyn
  • bezpieczeństwo mikrobiologiczne (brak szkodliwych bakterii i pleśni)

Certyfikat powinien pochodzić z niezależnego, akredytowanego laboratorium, a nie z laboratorium należącego do samej marki. Renomowane marki udostępniają swoje certyfikaty w łatwo dostępny sposób, na stronie produktu lub poprzez kod QR na opakowaniu, i aktualizują je przy każdej partii produkcyjnej.

Pochodzenie surowca

Jakość rośliny konopi wykorzystanej do ekstrakcji ma bezpośredni wpływ na jakość gotowego produktu. Konopie są bioakumulatorem: wchłaniają to, co znajduje się w glebie, w tym metale ciężkie i pestycydy. Warto wybierać produkty powstałe z konopi uprawianych w UE, w certyfikowanych warunkach ekologicznych lub wolnych od pestycydów, z wykorzystaniem zatwierdzonych odmian.

Ekstrakcja

Ekstrakcja nadkrytycznym CO2 to standard branżowy dla czystego, wysokiej jakości pozyskiwania CBD. Wykorzystuje sprężony dwutlenek węgla jako rozpuszczalnik, nie pozostawia w ekstrakcie żadnych pozostałości chemicznych i skutecznie zachowuje pełny profil kannabinoidowy i terpenowy. Powszechnie stosuje się też ekstrakcję etanolem, która może dawać równie dobre rezultaty. Warto zachować ostrożność wobec produktów, które nie ujawniają metody ekstrakcji, ponieważ tańsze rozpuszczalniki węglowodorowe mogą pozostawiać szkodliwe pozostałości, jeśli nie zostaną w pełni usunięte.

Etykietowanie

Wiarygodny produkt jasno podaje na etykiecie całkowitą zawartość CBD w miligramach, wymienia wszystkie składniki, określa rodzaj zastosowanego ekstraktu oraz zawiera przejrzystą informację o zalecanej dawce na porcję. Niejasne etykietowanie powinno budzić czujność. Marki powinny też jasno informować, skąd pochodzą ich konopie, i zapewniać łatwo dostępną obsługę klienta.

Cena

Produkcja wysokiej jakości CBD wraz z odpowiednimi badaniami nie jest tania. Produkty wycenione znacznie poniżej średniej rynkowej rzadko okazują się faktyczną oszczędnością: zwykle oznacza to niższą niż deklarowana zawartość kannabinoidów, gorszej jakości konopie, niedopracowaną ekstrakcję lub brak badań. Z drugiej strony wysoka cena też nie gwarantuje jakości. Liczy się przede wszystkim certyfikat analizy, cena jest tylko wskaźnikiem pomocniczym.

11. CBD a testy na obecność narkotyków

Standardowe testy na obecność narkotyków stosowane w miejscu pracy (immunologiczne testy moczu) nie wykrywają samego CBD. Wykrywają za to metabolity THC, konkretnie THC-COOH (11-nor-9-karboksy-THC), czyli związek wytwarzany przez wątrobę podczas przetwarzania THC. Wynik pozytywny pojawia się, gdy stężenie THC-COOH w moczu przekroczy określony próg.

Czy produkty CBD mogą dać pozytywny wynik testu?

U większości osób stosujących produkty szerokospektralne lub izolaty ryzyko jest bardzo niskie. Produkty pełnospektralne zawierają jednak śladowe ilości THC, a przy regularnym stosowaniu wyższych dawek istnieje realna, choć niewielka, możliwość skumulowania THC-COOH powyżej progu wykrywalności. Na to ryzyko wpływają czynniki indywidualne, w tym poziom tkanki tłuszczowej (metabolity THC magazynowane są w tłuszczu), częstotliwość stosowania, dawka i jakość samego produktu.

Kolejną kwestią jest ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego podczas produkcji. W niektórych produktach izolatowych lub szerokospektralnych od mniej rzetelnych producentów wykrywano obecność THC, mimo że etykieta go nie wymieniała. Właśnie dlatego tak ważna jest weryfikacja certyfikatu analizy: warto szukać na nim informacji, że THC zostało oznaczone jako „niewykryte” (ND) lub poniżej granicy oznaczalności laboratorium (LOQ).

Praktyczne wskazówki dla osób podlegających testom

  • Wybieraj produkty z aktualnym certyfikatem analizy dla konkretnej partii, potwierdzającym niewykrywalny poziom THC
  • Jeśli w pracy podlegasz regularnym lub losowym testom, poinformuj służbę medycyny pracy o stosowaniu CBD
  • Pamiętaj, że deklaracje typu „tylko CBD” lub „0% THC” na etykiecie, niepoparte certyfikatem analizy, nie powinny być przyjmowane bezkrytycznie
  • Żadna forma CBD nie chroni przed pozytywnym wynikiem testu, jeśli niezależnie zażywano konopi zawierających THC